Wprowadzenie
Przewlekły świąd jest schorzeniem charakteryzującym się ciągłym lub przerywanym odczuciem swędzenia, które trwa co najmniej sześć tygodni i różni się od ostrego świądu długoterminowymi zmianami strukturalnymi i funkcjonalnymi w przetwarzaniu świądu [1]. Jest to częsty objaw w chorobach dermatologicznych, jak i w chorobach niedermatologicznych, takich jak przewlekła niewydolność nerek, cukrzyca czy choroby hematologiczno-onkologiczne [1]. Interwencje psychologiczne, takie jak terapia poznawczo-behawioralna, interwencje oparte na uważności, trening odwracania nawyków oraz programy edukacji pacjentów, wykazały korzystne efekty u pacjentów z chorobami skóry [1]. W poprzednich badaniach skoncentrowano się jednak głównie na zmiennych psychologicznych, takich jak jakość życia, lęk i depresja, a także nasilenie choroby w określonych grupach pacjentów [1].
Pomimo że przeprowadzono kilka badań oceniających efekty interwencji psychologicznych w przypadku pacjentów z atopowym zapaleniem skóry (AZS), wcześniejsze meta-analizy pomijały pacjentów z niedermatologicznym przewlekłym świądem i nie oceniały zadrapań spowodowanych swędzeniem jako oddzielnego wyniku [1]. Celem tego systematycznego przeglądu i meta-analizy było zbadanie wpływu interwencji psychologicznych na świąd, drapanie i zadrapania u dorosłych i dzieci z różnymi rodzajami przewlekłego świądu, z uwzględnieniem zadrapań jako dodatkowego kryterium oceny [1].
Populacja badawcza i metodologia
Badanie obejmowało 20 randomizowanych kontrolowanych prób (RCT) z udziałem różnych grup wiekowych [1]. Pacjentami byli głównie osoby z atopowym zapaleniem skóry, ale także z łuszczycą, poparzeniami i innymi niezdefiniowanymi chorobami skóry powodującymi świąd [1]. Łącznie uwzględniono próby przeprowadzone głównie w Europie i Azji [1]. Badania obejmowały zarówno interwencje prowadzone osobiście, jak i za pośrednictwem internetu, co zapewniało porównanie efektywności różnych form dostarczania interwencji [1].
Metodologia opierała się na zastosowaniu narzędzia Cochrane do oceny ryzyka stronniczości, a także systemu GRADE do oceny jakości dowodów [1]. Uczestnicy byli losowani do grup interwencyjnych i kontrolnych, przy czym interwencje psychologiczne prowadzone były przez wykwalifikowanych specjalistów indywidualnie, w parach lub grupach, a także jako samopomoc prowadzona pod opieką [1]. Kryteria włączenia opierały się na raportach RCT dotyczących skutków interwencji psychologicznych na świąd i drapanie u pacjentów ze wszystkimi typami przewlekłego świądu [1].
Opis metody
Interwencje psychologiczne obejmowały różne formy terapii, w tym terapię poznawczo-behawioralną, hipnoterapię, trening odwracania nawyków, a także treningi relaksacyjne i oparte na uważności [1]. Większość z nich trwała od 20 do 1440 minut, z liczbą sesji wahającą się od 1 do 12, chociaż dla interwencji samopomocowych czas trwania i liczba sesji były trudne do oceny [1]. Interwencje te były przeprowadzane przez wykwalifikowanych specjalistów z dziedziny psychologii i były skierowane na zarządzanie emocjami, restrukturyzację poznawczą oraz inne techniki mające na celu zmniejszenie odczucia swędzenia i intensywności drapania [1].
Jakość kontrolowano poprzez standaryzację procedur interwencyjnych, a także przez niezależne oceny dwóch autorów przy użyciu narzędzia Cochrane w celu oceny ryzyka stronniczości [1]. Przy analizie wyników stosowano random-effects model do obliczenia ści średnich różnic, co uwzględniało naturalną heterogeniczność efektów wśród różnych badań [1].
Wyniki
Badania wykazały, że interwencje psychologiczne miały małe do średnich efekty w redukcji intensywności świądu i zadrapań ocenianych zewnętrznie (ER) zarówno natychmiast po interwencji, jak i w okresie obserwacji (od 13 do 52 tygodni po rozpoczęciu badania) [1]. W przypadku intensywności drapania, efekty były znaczne i obserwowano je zarówno tuż po interwencji, jak i po zakończeniu okresu obserwacji [1]. Jednakże, parametry te były analizowane w ograniczonej liczbie badań, co wskazuje na potrzebę dalszych badań [1].
Wyniki dla częstotliwości świądu wykazały znaczące małe efekty natychmiast po interwencji, ale nie zyskały one znaczenia statystycznego w trakcie obserwacji [1]. Efekty na częstotliwość drapania i samoocenę zadrapań (SR) były nieznaczące w momencie po interwencji [1]. Co ciekawe, ustawienie i sposób dostarczania interwencji nie wpływały znacząco na ich skuteczność [1].
Różnice w efektach pomiędzy interwencjami prowadzonymi osobiście a poprzez internet były minimalne, co sugeruje, że przyszłe interwencje online mogą być realną alternatywą dla tradycyjnych terapii [1]. Analizy podgrupowe sugerowały także, że interwencje mające na celu zarządzanie stresem i restrukturyzację poznawczą mogą być korzystne dla pacjentów z różnymi chorobami związanymi z przewlekłym świądem [1].
Dyskusja
Przeprowadzone badanie ujawniło, że interwencje psychologiczne mają wpływ na intensywność świądu i zadrapań ocenianych zewnętrznie, zarówno natychmiast po zakończeniu terapii, jak i długoterminowo [1]. W szczególności, duże efekty obserwowane były w przypadku intensywności drapania, co jest obiecujące, ale wymaga dalszych badań [1]. Zwiększenie liczby badań oceniających intensywność drapania w różnych stanach chorobowych związanych z świądem jest istotnym kierunkiem przyszłej pracy [1].
Większość włączonych badań koncentrowała się na pacjentach z atopowym zapaleniem skóry, co podkreśla potrzebę oceny interwencji psychologicznych w innych grupach pacjentów cierpiących na przewlekły świąd i związaną z nim wysoką odpowiedzialność psychologiczną [1]. Terapie poznawczo-behawioralne, w tym zarządzanie stresem i restrukturyzacja poznawcza, mogą być również korzystne dla pacjentów z różnymi warunkami przewlekłego świądu [1].
Oceny GRADE wskazują na bardzo niski stopień pewności dowodów we wszystkich ocenianych parametrach, co oznacza, że chociaż interwencje psychologiczne mogą wpływać na intensywność świądu, częstotliwość, intensywność drapania i zadrapania oceniane zewnętrznie, dowody te pozostają wysoce niepewne, co w dużej mierze jest spowodowane wysokim ryzykiem stronniczości w wielu badaniach [1].
Ograniczenia
Jednym z głównych ograniczeń tego badania jest skupienie się na pacjentach z atopowym zapaleniem skóry, co ogranicza możliwość generalizacji wyników na inne populacje cierpiące na przewlekły świąd [1]. Dodatkowo, brakującą możliwość zblindowania uczestników i dostawców interwencji w badaniach psychologicznych również ogranicza potencjał wynikający z przeprowadzonych interwencji [1]. Narzędzie Cochrane używane do oceny ryzyka stronniczości może być suboptymalne do oceny badań dotyczących subiektywnych objawów [1].
Dalsze badania powinny rozwijać narzędzia oceny ryzyka stronniczości, które lepiej uwzględnią specyfiki badań interwencji psychologicznych [1].
Wnioski
Wyniki badania podkreślają korzyści płynące z włączenia interwencji psychologicznych do standardowej opieki pacjentów z przewlekłym świądem [1]. Mogą one zwiększać efekty terapii i jakość życia pacjentów [1]. Również online interwencje wydają się być obiecującą alternatywą dla tradycyjnych terapii, co jest szczególnie istotne w kontekście dostępności i elastyczności [1]. Zaleca się dalsze badanie efektywności różnych typów interwencji psychologicznych w celu optymalizacji leczenia [1].
