Wprowadzenie
Dysleksja jest zaburzeniem neurorozwojowym, które definiuje się jako trwałe trudności z czytaniem pomimo odpowiedniego wykształcenia, motywacji i inteligencji [1]. Problemy te są związane z ograniczoną świadomością fonologiczną, powolnym nazywaniem zautomatyzowanym oraz ograniczoną pamięcią roboczą werbalną [1]. Poza językiem, osoby z dysleksją wykazują różnice w obszarach takich jak percepcja wzrokowa, słuchowa oraz podejmowanie decyzji. Objawy afektywne, takie jak lęk, są także często obecne w dysleksji, a nawet 70% dzieci z dysleksją zgłasza podwyższone objawy lękowe, a 20% spełnia kryteria diagnostyczne zaburzenia lękowego [1]. Współwystępowanie objawów afektywnych z trudnościami w czytaniu może prowadzić do negatywnych konsekwencji, takich jak niższe poczucie dobrostanu, samooceny, a także gorsze osiągnięcia akademickie [1].
Pomimo wielu badań, przyczyny częstego występowania objawów afektywnych w dysleksji nie są w pełni zrozumiane. Rosnąca ilość dowodów sugeruje, że systemy emocjonalne mogą odgrywać znaczącą rolę [1]. Emocje to krótkotrwałe stany związane z zmianami w aktywności autonomicznego układu nerwowego, zachowaniach mimicznych i doświadczeniach wewnętrznych [1]. Chociaż zwykle są one adaptacyjne, to intensywne lub przedłużające się emocje mogą prowadzić do objawów afektywnych [1]. Celem badań jest lepsze zrozumienie funkcjonowania systemów emocji u dzieci z dysleksją oraz zbadanie, czy te różnice mogą być związane z reakcjami emocjonalnymi na proste bodźce [1].
W niniejszym artykule przeanalizowano skok akustyczny jako paradygmat umożliwiający ocenę reaktywności emocjonalnej, której nie towarzyszą wysokoprzędne procesy poznawcze i werbalne [1]. W badaniach wcześniej stosowano filmowe klipy wzbudzające emocje oraz empatię, co mogło wprowadzać różnice w interpretacji bodźców przez dzieci z dysleksją [1]. W celu wyeliminowania takich zmiennych, obecne badanie skoncentrowało się na prostszych emocjonalnych bodźcach, aby dokładnie zbadać, czy dzieci z dysleksją wykazują wzmożoną reaktywność emocjonalną.
Populacja badawcza i metodologia
W badaniu uczestniczyło 50 dzieci, w tym 30 dzieci z dysleksją oraz 20 dzieci typowo rozwijających się. Wszystkie dzieci były biegłe w języku angielskim i miały od 7 do 13 lat [1]. Kryteria włączenia obejmowały wcześniejszą diagnozę dysleksji oraz potwierdzenie diagnozy w momencie badania dla dzieci z dysleksją. Większość dzieci z dysleksją uczęszczała do specjalistycznych szkół dla dzieci z trudnościami w nauce [1]. Dzieci typowo rozwijające się, które nie miały zdiagnozowanych lub podejrzewanych trudności w nauce, zostały zrekrutowane poprzez lokalne szkoły [1]. Przeszły one skróconą ewaluację obejmującą skrócone testy akademickie, neuropsychologiczne oraz językowe [1].
Procedury badawcze były zatwierdzone przez Program Ochrony Ludzkich Badań na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Francisco (UCSF). Uczestnicy wyrazili ustną zgodę, a ich opiekunowie podpisali pisemną zgodę na udział [1]. Kryteria wykluczenia obejmowały historię urazu mózgu, znane genetyczne schorzenia wpływające na poznanie i rozwój, zaburzenia psychiczne, lub inne zaburzenia neurorozwojowe niż dysleksja [1].
Badanie analizowane było w zamkniętym pomieszczeniu, gdzie prezentowano bodźce audiowizualne za pomocą oprogramowania E-Prime (wersja 3.0, Psychology Software Tools). Eksperymentator opuścił pomieszczenie testowe, obserwując uczestników z pobliskiego pomieszczenia kontrolnego [1]. Badani byli informowani o nagrywaniu wideo przed rozpoczęciem sesji testowej. Uczestnicy przechodzili przez baterię zadań w stałej kolejności, co obejmowało mierzenie reaktywności startle, a także innych domen emocji [1].
Opis metody
W ramach badań dzieci były poddawane zadaniu polegającemu na nieprzewidzianym dźwiękowym bodźcu startle o natężeniu 105 dB, prezentowanemu bez ostrzeżenia. Dźwięk był emitowany przez głośniki umieszczone za uczestnikami [1]. Podczas zadania monitorowano zachowanie mimiczne i elektrodermalne uczestników. Nagrania wideo analizowano za pomocą oprogramowania Noldus Observer, a aktywność elektrodermalną mierzono przy użyciu urządzeń Biopac Systems Inc [1]. W celu oceny reakcji mimicznych użyto Dynamicznego Systemu Kodowania Zachowań Afektywnych (DAB), który obejmuje szeroki zakres emocji oraz odpowiadających im ruchów twarzy [1]. Rejestracja zachowań obejmowała zarówno emocje negatywne jak i pozytywne, a intensywność każdego kodu była oceniana na trzystopniowej skali [1]. Dane były eksportowane do analizy, a jednym z punktów obserwacyjnych był czas reakcji w oknie czasowym zaczynającym się od bodźca startle [1]. Z kolei aktywność elektrodermalna była mierzona za pomocą bioamplifierów Biopac, gdzie stosowano elektrody przymocowane do palców środkowych. Przetwarzanie danych odbywało się offline przy użyciu oprogramowania AcqKnowledge [1]. Wyniki uśredniano sekunda po sekundzie, a następnie eksportowano je do dalszych analiz [1].
Badanie miało na celu sprawdzenie, czy dzieci z dysleksją wykazują większe totalne zachowanie mimiczne oraz czy istnieje związek między wzmożoną reaktywnością elektrodermalną a objawami lęku zgłoszonymi przez rodziców [1]. Dodatkowo, zarówno chłopcom jak i dziewczętom zadawano pytania dotyczące ich emocjonalnych doznań po prezentacji bodźca, mierzonego na trzystopniowej skali [1]. Ostatecznie, dane te były analizowane w kontekście objawów lęku, by ustalić, czy wyraźniejsza reaktywność elektrodermalna jest związana z wyższymi objawami lękowymi [1].
Wyniki
Analizy statystyczne wykazały, że dzieci z dysleksją wykazywały większe zachowania mimiczne oraz większą reaktywność elektrodermalną na zadanie z bodźcem startle w porównaniu z dziećmi bez dysleksji [1]. W badaniu wykorzystano testy t niezależnych próbek oraz analizy regresji wielokrotnej, kontrolując wiek, płeć oraz nielogiczne wnioskowanie. W testach reaktywności elektrodermalnej włączono dodatkowe kowariaty, takie jak temperatura pokoju oraz pora dnia, co pozwoliło na cross-validation [1].
U dzieci z dysleksją zaobserwowano wyższe wartości reaktywności przewodnictwa skórnego (SCR) i poziomu przewodnictwa skóry (SCL) w porównaniu z grupą kontrolną [1]. Efekty te były szczególnie widoczne wśród dziewcząt oraz w godzinach popołudniowych [1]. Również w modyfikacjach emocjonalnych samoopisy dzieci z dysleksją nie różniły się od tych typowo rozwijających się, jednak zarówno chłopcy, jak i dziewczęta zgłaszały uczucia zaskoczenia i lęku [1].
Dalsze analizy ujawniły, że większa reaktywność elektrodermalna była związana z wyższym poziomem objawów lęku, mimo że sama skala lęku nie różniła się istotnie między grupami [1]. Odkrycia te sugerują, że choć dzieci z dysleksją nie wykazują wyższego lęku w skali uwzględniającej relacje z rodzicami, to wzmożona reaktywność autonomiczna wskazuje na potencjalne większe obciążenie lękowe [1].
Dyskusja
Wyniki badania dostarczają nowych danych na temat funkcjonowania systemów emocjonalnych u dzieci z dysleksją. Pokazano, że dzieci te wykazują znacząco wyższą reaktywność na proste bodźce akustyczne, co jest zgodne z wcześniejszymi badaniami, które sugerowały, że dysleksja może być związana z podwyższoną wrażliwością emocjonalną [1]. Choć zaobserwowano większą reaktywność autonomiczną, szczegółowe typy emocji nie różniły się istotnie między grupami.
Podejście do startle jako formy badania pozwala na ocenę podstawowych różnic w ramach systemów emocjonalnych, przy jednoczesnym ograniczeniu wpływu progresywnych procesów poznawczych [1]. Odkrycia pokazują, że reakcja startle może być modulatorem wzlatywania lęków, co wskazuje na znaczący udział układu nerwowego współczulnego w tego typu reakcjach emocjonalnych.
Ograniczenia
Istnieją jednak pewne ograniczenia w badaniu. Brak danych neuromorficznych sprawia, że mechanizmy neurologiczne leżące u podstaw zwiększonej reaktywności startle w dysleksji pozostają niejasne. Ponadto wpływ wcześniejszych doświadczeń życiowych uczestników, które mogły wpłynąć na wyniki reaktywności, nie został uwzględniony [1]. Możliwe jest, że dzieci z dysleksją miały znacznie więcej negatywnych doświadczeń związanych z trudnościami w nauce, co mogło zwiększać ich wrażliwość na bodziec [1].
Wnioski
Niniejsze badanie dostarcza nowych informacji o różnicach w systemach emocjonalnych u dzieci z dysleksją, wskazując, że mogą one mieć większą reaktywność emocjonalną, co może wiązać się z częstszym występowaniem objawów lęku. Zachęca to do dalszych badań, które mogą pomóc zrozumieć mechanizmy emocji oraz ich potencjalne skutki kliniczne u osób z dysleksją [1].
