Wprowadzenie
Zaburzenie koordynacji ruchowej w rozwoju (DCD), znane również jako dyspraksja, jest jednym z najczęstszych schorzeń neurorozwojowych, dotykającym około 6% populacji światowej [1]. Pomimo swojej powszechności, DCD pozostaje znacznie niedobadane, pozostawiając wiele pytań bez odpowiedzi [1]. DCD wpływa na umiejętności ruchowe i koordynacyjne przez całe życie, chociaż nie wpływa na inteligencję [1]. W efekcie powoduje opóźnienia w osiąganiu kamieni milowych motorycznych oraz utrudnia codzienne życie i czynności samoobsługi [1].
Poprzednie badania sugerują, że percepcja społeczna może stanowić trudność dla osób z DCD, włączając w to rozpoznawanie tożsamości twarzy i emocji [1]. Dzieci z DCD mają problemy z rozpoznawaniem nowych twarzy, co przypomina trudności napotykane przez dzieci z autyzmem [1]. Istnieją wskazówki, że trudności te mogą rozwijać się wraz z wiekiem i mogą mieć związek z innymi zaburzeniami neurorozwojowymi, takimi jak spektrum autyzmu, które często współwystępują z DCD [1].
Prosopagnozja, zwana też ślepotą twarzy, to zaburzenie polegające na trudnościach w rozpoznawaniu twarzy przy braku problemów ze wzrokiem, niższym IQ czy uszkodzeniu mózgu [1]. Osoby z prosopagnozją napotykają codzienne problemy, jak trudność w rozpoznawaniu twarzy bliskich osób, przyjaciół czy współpracowników [1]. Wysokie poziomy prosopagnozji stwierdzane są często wśród osób z różnymi zaburzeniami neurorozwojowymi, co sugeruje możliwość większego jej występowania także u osób z DCD [1].
Celem tego badania było sprawdzenie, czy osoby z samodiagnozą DCD lub podejrzeniem tego zaburzenia, doświadczają również problemów z procesowaniem tożsamości twarzy, takich jak te występujące u osób z prosopagnozją. Ponadto badanie ma na celu określenie, czy problemy te mogą utrudniać codzienne życie [1].
Populacja badawcza i metodologia
W badaniu udział wzięło 69 dorosłych uczestników, w tym 32 osoby z samopotwierdzoną diagnozą DCD i 37 osób kontrolnych [1]. Wszyscy uczestnicy zostali zrekrutowani za pośrednictwem Uniwersytetu Edge Hill i mediów społecznościowych, aby zrównoważyć grupy pod względem wieku i płci [1]. Osoby z DCD zgłaszały brak urazów głowy, hemiplegii lub mózgowego porażenia dziecięcego [1]. Uczestnicy podawali również, czy mają trudności z rozpoznawaniem twarzy w codziennym życiu, co stanowiło część wstępnej oceny prosopagnozji [1].
Uczestnicy kontrolni zostali wykluczeni, jeśli zgłaszali diagnozę ASD (autyzm), aby uniknąć nadmiernego obciążenia testami i zwiększać wskaźnik rezygnacji [1]. Ostateczna grupa kontrolna składała się z 37 osób [1]. Samodzielnie raportowani uczestnicy z DCD rekrutowani byli przez ogłoszenia i kampanie e-mailowe w uniwersytecie lokalnym oraz w mediach społecznościowych, w grupach wsparcia DCD [1].
Protokół badania obejmował wykorzystanie różnych kwestionariuszy do oceny zdolności ruchowych i percepcyjnych, w tym Adolescent and Adult Coordination Questionnaire (AAC-Q) oraz Adult Developmental Coordination Disorder/Dyspraxia Checklist (ADC) [1]. Te kwestionariusze są uznawane za wiarygodne narzędzia oceny symptomatologii DCD u dorosłych [1]. Wykorzystano również indeks prosopagnozji (PI20) do oceny zdolności rozpoznawania twarzy oraz zadania pamięci twarzy i percepcji twarzy, takie jak Cambridge Face Memory Test i Famous Faces Test [1].
Badanie przeprowadzono zgodnie z Deklaracją Helsińską z 1964 roku, a etyczną zgodę uzyskano od Komisji Etyki Uniwersytetu Edge Hill[1]. Wszystkie dane zebrano online z powodu ograniczeń związanych z COVID-19 [1].
Opis metody
Procedura badawcza obejmowała przeprowadzenie kilku testów oceniających różne aspekty przetwarzania twarzy, zarówno percepcyjne, jak i pamięciowe. Na początek, uczestnicy przeszli Adolescent and Adult Coordination Questionnaire (AAC-Q) oraz Adult Developmental Coordination Disorder/Dyspraxia Checklist (ADC) w celu oceny ich zdolności motorycznych i koordynacyjnych [1].
Do diagnozy prosopagnozji użyto indeksu Prosopagnozia Index 20 (PI20), który jest najnowszym zalecanym narzędziem do tego celu [1]. Składa się on z zestawu twierdzeń, które uczestnicy oceniali na skali od 1 (zdecydowanie się nie zgadzam) do 5 (zdecydowanie się zgadzam), z wyższymi wynikami wskazującymi większe trudności w rozpoznawaniu twarzy [1].
Cambridge Face Perception Test (CFPT) był pierwszym zadaniem oceniającym zdolność percepcji twarzy. Uczestnicy musieli uporządkować zmodyfikowane twarze według podobieństwa z twarzą docelową, co ocenia zdolność wyodrębniania subtelnych różnic tożsamościowych [1]. Inna część, Cambridge Face Memory Test (CFMT), mierzyła zdolność pamięciową uczestników do rozpoznawania nieznajomych twarzy prezentowanych w kilku ujęciach. Zadanie polegało na wybraniu jednej poprawnej twarzy z trzech możliwych odpowiedzi po uprzednim zapoznaniu się z nią [1].
The Famous Faces Test ocenia zdolność rozpoznawania twarzy znanych osób poprzez prezentację uczestnikom 30 czarno-białych zdjęć popularnych osobistości, takich jak Barack Obama czy Królowej Elżbiety II [1]. Uczestnicy wpisywali imię lub inne szczegóły identyfikacyjne osoby, co oceniano przyznając punkt za każdą prawidłową odpowiedź [1].
Wszystkie te narzędzia były używane nie tylko do oceny rozpoznawania i pamięci twarzy, ale także do monitorowania potencjalnych trudności, z jakimi borykają się osoby z DCD w porównaniu do grupy kontrolnej. Podejście to zapewniło wszechstronny obraz, jak ruchowe i poznawcze dysfunkcje mogą wpływać na zdolności percepcyjne i pamięciowe związane z twarzami [1].
Wyniki
Badanie wykazało, że osoby z prawdopodobnym rozwojowym zaburzeniem koordynacji (pDCD) zgłaszały znacznie większe trudności z rozpoznawaniem twarzy w codziennym życiu, co odzwierciedlało się w wysokich wynikach na indeksie PI20 [1]. Wyniki te sugerują, że osoby z DCD bardziej podatne są na problemy z rozpoznawaniem twarzy w porównaniu do populacji ogólnej [1].
Analiza wyników wykazała, że 56% osób z pDCD spełniało kryteria diagnozy rozozpoznawczej prosopagnozji, przy użyciu nowych zaleceń diagnostycznych, co jest znacznie wyższą proporcją w porównaniu do oczekiwanych dwóch procent w ogólnej populacji [1]. Wyniki te zostały potwierdzone przy użyciu bardziej tradycyjnych i konserwatywnych podejść diagnostycznych [1].
Badania wykazały także znaczące różnice w rozpoznawaniu nieznanych twarzy, gdzie osoby z pDCD uzyskały istotnie niższe wyniki w Cambridge Face Memory Test w porównaniu do grupy kontrolnej [1]. Podobnie Famous Faces Test wykazał, że osoby z pDCD miały trudności z rozpoznawaniem znanych twarzy, co wskazuje na problemy zarówno z pamięcią krótkotrwałą, jak i długotrwałą [1].
Dodatkowe analizy ujawniły, że problemy z percepcją tożsamości twarzy były związane z większymi problemami ruchowymi [1]. Wyniki te sugerują, że w miarę zwiększania się trudności ruchowych, nasilają się symptomy prosopagnozji i problemy z pamięcią twarzy [1].
Eksploracyjne analizy wykorzystywały normy kontroli z wcześniejszych badań, co potwierdziło, że osoby z pDCD mają więcej problemów z percepcją twarzy niż kontrolne grupy [1]. Problemy te pojawiały się przede wszystkim przy rozpoznawaniu wyprostowanych twarzy.
Dyskusja
Wyniki tego badania wniosły istotny wkład w zrozumienie związku między DCD a prosopagnozją, podpierając się cechami twarzy i zdolnościami rozpoznawczymi. Wskazują, że osoby z DCD doświadczają trudności w rozpoznaniu twarzy nie tylko ze względów motorycznych, ale również poznawczych [1]. Problemy z rozpoznawaniem twarzy u osób z DCD mogą nie być do końca wyjaśnione przez kwestie uwagi czy wzroku niskiego poziomu, jak sugerowały wyniki testów CFPT na odwrócone twarze [1].
Mniejszy efekt inwersji zaobserwowany w percepcji sugeruje, że osoby z DCD mogą większą uwagę skupiać na specyficznych cechach twarzy, niż na holistycznym jej postrzeganiu [1]. Umożliwia to zrozumienie, jak trudności związane z DCD mogą manifestować się w problemach z identyfikacją twarzy, co wykracza poza ich ograniczenia motoryczne [1]. Rozwój mechanizmów, które pozwoliłyby tym osobom bardziej skutecznie radzić sobie z tymi trudnościami, może przyczynić się do poprawy ich jakości życia.
Duże współwystępowanie prosopagnozji wśród osób z DCD wskazuje na potrzebę dalszego badania wspólnych punktów tych zaburzeń [1]. Zrozumienie neurologicznych podstaw może pomóc w lepszym zdiagnozowaniu oraz wsparciu osób z tymi schorzeniami [1].
Ograniczenia
Pomimo istotnych wniosków, badanie to posiada pewne ograniczenia. Ze względu na pandemię COVID-19, wszystkie dane były zbierane online, co uniemożliwiło przeprowadzenie testów ruchowych na żywo [1]. Nie użyto również testów percepcyjnych w innych domenach wizualnych, jak obiekty czy słowa, co mogłoby dać pełniejszy obraz ogólnych zaburzeń percepcyjnych u osób DCD [1].
W studium wzięło udział więcej kobiet, co może nie odzwierciedlać rzeczywistej proporcji występowania DCD w populacji [1]. Potencjalna obecność niesklasyfikowanych schorzeń współistniejących, takich jak ASD lub dysleksja, mogła wpłynąć na otrzymane wyniki, co wymaga dalszych badań [1].
Wnioski
Badanie ujawniło znaczący poziom prosopagnozji wśród osób z pDCD, co wskazuje na to, że trudności tych osób w dorosłości nie są ograniczone tylko do ruchu, ale obejmują również rozpoznawanie twarzy [1]. Dokumentowanie tych problemów oraz rozwój strategii wsparcia może znacznie poprawić jakość życia osób z DCD [1]. Przyszłe badania powinny skupić się na neurologicznych i społecznych mechanizmach odpowiedzialnych za te współistnienia, co może prowadzić do przemyślenia związku między tymi schorzeniami jako powiązanymi, a nie odrębnymi, zaburzeniami neurorozwojowymi [1].
