Wprowadzenie
W obliczu starzejącej się populacji i obecnie nieuleczalnych chorób, takich jak sucha postać związanej z wiekiem zwyrodnienia plamki żółtej czy dziedziczne choroby siatkówki, utrata wzroku staje się jednym z głównych wyzwań społecznych. Istnienie poważnej luki w zaspokajaniu potrzeb użytkowników pomocy dla słabowidzących jest od lat zauważalne. Historycznie badania koncentrowały się głównie na wydajności wizualnej oraz korzyściach ekonomicznych wynikających z użytkowania, pomijając istotne kwestie projektowe, takie jak ergonomia i użyteczność. Niezadowalający poziom adopcji urządzeń dla osób z niedowidzeniem jest wynikiem braku zgodności między potrzebami użytkowników a dostępnymi rozwiązaniami technologicznymi [1].
Pomimo postępu technologicznego i rozwoju nowych urządzeń do noszenia na ciele, istniejąca luka w projektowaniu wymusza na nas konieczność wprowadzenia przemyślanych zaleceń projektowych opartych na dowodach. Projektowanie urządzeń dla osób z niedowidzeniem powinno być bardziej zgodne z rzeczywistymi potrzebami użytkowników oraz uwzględniać zasady uniwersalnego projektowania. Jednym z celów badania było zidentyfikowanie poszczególnych aktywności życiowych, które wymagają wsparcia, co ma kluczowe znaczenie dla opracowania ukierunkowanych na użytkownika pomocy dla osób z niedowidzeniem [1].
Celem badania była analiza sytuacji, w których osoby z niedowidzeniem zgłaszają potrzebę wsparcia oraz ich osobiste priorytety. Poprzez wcześniejsze badania terenowe, uczestnicy sami rejestrowali sytuacje wymagające użycia „doskonałej pomocy wzrokowej”. Niniejszy artykuł opisuje wyniki strukturalizowanych wywiadów debriefingowych, podczas których uczestnicy odzwierciedlali swoje doświadczenia, umożliwiając lepsze zrozumienie ich codziennych wymagań wizualnych [1].
Populacja badawcza i metodologia
W niniejszym badaniu wzięło udział 32 uczestników, z których większość została rekrutowana z Aston Low Vision Clinic oraz GiveVision. Wszyscy uczestnicy zostali wybrani na podstawie szeroko zdefiniowanego kryterium upośledzenia wzroku, zaciągnęli zgody w formie pisemnej przed rozpoczęciem badania zgodnie z wytycznymi Deklaracji Helsińskiej i zatwierdzeniem przez Komitet Etyki Aston University. Uczestnicy byli zrekrutowani na drodze ułatwionej, segmentując ich według grup wiekowych (18–25 lat, 26–64 lat, 65+ lat) [1].
Uczestnicy mieli różnorodne doświadczenia z optycznymi i elektronicznymi urządzeniami dla osób z niedowidzeniem. Poziom ich upośledzenia wzroku został określony na podstawie kryteriów Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). W badaniu uczestniczyło 16 kobiet i 16 mężczyzn, a wiek uczestników wynosił średnio 47,5 lat. W ramach badania wykorzystano metodologię aktywnego samodzielnego nagrywania wizualnego, co pozwoliło na uchwycenie nisko jąderkowych potrzeb wizualnych i zadań uczestników w naturalnych warunkach życia codziennego [1].
Opis metody
Do badania zastosowano metodę noszenia okularów SunnyCam Sport, które służą jako urządzenie nagrywające. Uczestnicy nosili te okulary przez około tydzień, rejestrując momenty, w których potrzebowaliby „doskonałej pomocy wzrokowej”. SunnyCam Sport to kamera noszona na głowie, przypominająca okulary sportowe, która została wybrana, aby umożliwić zbadanie aspektów psychologicznych związanych z noszeniem urządzenia o małych rozmiarach bez kosztów budowy prototypu [1].
Podczas tygodniowego badania uczestnicy byli zobowiązani do nagrywania sytuacji związanych z użytkowaniem pomocy wzrokowej, komentowania zadań, które stwarzały im trudności oraz sposobów radzenia sobie z nimi. Po zakończeniu tygodnia nagrywania, przeprowadzono z każdym z uczestników wywiad debriefingowy oparty na specjalnie opracowanym kwestionariuszu. Wywiady miały na celu kontekstualizację zarejestrowanych materiałów poprzez analizę treści w zakresie użyteczności i preferencji uczestników wobec idealnego urządzenia wzrokowego. Wywiady były przeprowadzane indywidualnie przez doświadczonych specjalistów [1].
Wyniki
W wyniku analizy zarejestrowanych materiałów i odpowiedzi uczestników określono wiele różnorodnych sytuacji wymagających wsparcia wzrokowego. Wśród najważniejszych aktywności zgłoszonych przez uczestników znalazły się takie zadania jak czytanie tekstu, nawigacja w nieznanych miejscach, zakupy oraz korzystanie z urządzeń elektronicznych. Wiele z uczestników zaznaczyło również, że trudności w realizacji tych zadań wynikają z ograniczeń obecnie dostępnych pomocy, które nie spełniają w pełni ich potrzeb [1].
Badanie wykazało, że pomimo posiadania różnych pomocy wzrokowych, wielu uczestników wciąż doświadczało trudności z wykonywaniem codziennych czynności [1]. Wyniki wskazują na konieczność opracowania bardziej zaawansowanych technologicznie urządzeń, które będą mogły zaoferować szybki dostęp, wyższą ergonomię oraz lepsze dostosowanie do indywidualnych potrzeb użytkowników. Respondenci zgłaszali także, że nawet przy użyciu istniejących urządzeń, nie byli w stanie wykonać wielu ważnych dla siebie zadań [1].
Dyskusja
Analiza wyników ujawnia, że obecny stan technologii pomocy dla osób z niedowidzeniem nie wystarcza, aby sprostać wszystkim ich potrzebom. Badanie podkreśla znaczenie projektowania urządzeń, które będą nie tylko funkcjonalne, ale również estetycznie akceptowalne, co może zapobiegać stygmatyzacji użytkowników [1]. Ważnym aspektem, który wyłania się z badania, jest konieczność uwzględnienia personifikacji w projektowaniu pomocy wzrokowych oraz zwiększenia świadomości społecznej na temat dostępnych rozwiązań [1].
Badanie wskazuje również na istotny dyskomfort psychologiczny związany z noszeniem widocznych urządzeń, który był raportowany przez znaczną część uczestników. Zagadnienie to wymaga dalszego zbadania, aby móc zaprojektować produkty lepiej odpowiadające na takie obawy [1].
Ograniczenia
Pomimo wartościowych wniosków, badanie posiada pewne ograniczenia związane m.in. z próbą oraz metodologią rejestracji sytuacji codziennych. Część uczestników wskazała, że nie zarejestrowali wszystkich sytuacji, co mogło wpłynąć na wyniki. Badanie mogło być również zdominowane przez bardziej znane i rutynowe sytuacje, co należy mieć na uwadze przy interpretacji danych [1].
Wnioski
To badanie dostarcza szczegółowych wniosków dotyczących projektowania przyszłych urządzeń wzrokowych dla osób z niedowidzeniem. Podkreśla potrzebę zrozumienia psychologicznych, funkcjonalnych i estetycznych wymagań użytkowników, a także wskazuje na konieczność dokonania personalizacji urządzeń, co może przyczynić się do ich szerszej adopcji [1]. Wyniki sugerują, że przyszłe badania powinny skoncentrować się na lepszym zrozumieniu indywidualnych potrzeb użytkowników oraz wzmocnieniu działań edukacyjnych dotyczących dostępnych technologii [1].
