Wprowadzenie
Lekarze regularnie narażeni są na stresory związane z pracą i emocjami, co w połączeniu z niewystarczającą samoopieką odpowiada za często zgłaszane wysokie obciążenie stresem w tej grupie zawodowej [1]. Wskaźnik wypalenia zawodowego i złego samopoczucia emocjonalnego wśród lekarzy szacuje się na poziomie od 23 do 76%, przy czym 22% niemieckich lekarzy w trakcie rezydentury zgłaszało przyjmowanie leków z powodu stresu związanego z pracą. Wysokie obciążenie stresem i wypalenie zawodowe wiązano z objawami depresji, zwiększonym poziomem istotnych klinicznie zaburzeń psychicznych oraz z większą częstością myśli samobójczych. Występują różnice w poziomie wypalenia zawodowego pomiędzy poszczególnymi specjalizacjami, a obciążenie stresem jest większe wśród młodszych lekarzy i lekarzy w trakcie rezydentury [1]. Zmniejszenie poziomu stresu wśród lekarzy może poprawić zarówno ich zdrowie fizyczne i psychiczne, jak i jakość opieki nad pacjentami. Badanie ASIP ocenia dwie proste techniki oddechowe, które łatwo można włączyć do codziennej rutyny bez konieczności specjalistycznego treningu [1]. Techniki te obejmują ośmiominutowe ćwiczenie uważności oraz oddech pudełkowy (znany jako oddech taktyczny), które wykorzystywane są w sytuacjach stresowych, takich jak wojskowe i policyjne ćwiczenia. Celem niniejszego badania jest ocena skuteczności tych technik w redukcji codziennego stresu u lekarzy [1].
Populacja i metodologia badania
Badanie przeprowadzono w Niemczech na grupie 76 lekarzy w trakcie rezydentury. Uczestnicy zostali losowo przydzieleni do jednej z dwóch interwencji: uważności oddechowej lub oddechu pudełkowego. Kryteriami włączenia do badania były m.in. co najmniej 9 godzin pracy tygodniowo w klinice, regularny dostęp do smartfona z możliwością zainstalowania aplikacji StudyU. Wykluczono osoby poniżej 18 roku życia, z zakończonym szkoleniem specjalistycznym, inne interwencje w trakcie trwania badania, brak znajomości języka niemieckiego, regularne praktykowanie jogi, medytacji lub ćwiczeń oddechowych, ciąża oraz różne schorzenia związane z układem oddechowym, sercowo-naczyniowym czy zaburzeniami psychicznymi [1]. Randomizacja polegała na przydzieleniu uczestnikom sekwencji interwencyjnych i kontrolnych za pomocą aplikacji StudyU [1]. Zgodność z etyką została potwierdzona przez komisję etyczną w Charité-Universitätsmedizin Berlin, a wszyscy uczestnicy wyrazili pisemną zgodę na udział. Dane były zbierane anonimowo poprzez dwie platformy: REDCap i aplikację StudyU, co zapewniało pełną anonimowość i umożliwiało łączenie danych w sposób przekrojowy i podłużny [1].
Opis metody
Badanie obejmowało dwa rodzaje interwencji: ćwiczenie oddechu uważnościowego oraz oddechu pudełkowego. Ćwiczenie uważności polegało na ośmiominutowym prowadzeniu ćwiczenia uważności i oddechu poprzez plik audio. Uczestnicy byli proszeni o znalezienie komfortowej pozycji siedzącej i wykonywanie ćwiczeń oddechowych oraz prostych ruchów ciała i ćwiczeń rozciągających w spokojnym otoczeniu [1]. Z kolei ćwiczenie oddechu pudełkowego polegało na sześciominutowym ćwiczeniu oddechowym, w którym oddech przyjmowano przez cztery sekundy, wstrzymywano na cztery sekundy i wydychano przez kolejne cztery sekundy z kolejną przerwą w oddychaniu trwającą cztery sekundy [1]. Oba ćwiczenia były dostępne tylko podczas faz interwencyjnych i wyłącznie przed wypełnieniem przez uczestników dziennych wyników oceny (PRO). W trakcie faz kontrolnych uczestników proszono o nie wykonywanie żadnych ćwiczeń interwencyjnych, aby stanowiły one kontrolę dla okresów interwencyjnych [1]. Na końcu każdego dnia uczestnicy byli proszeni o wypełnienie oceny PRO poprzez aplikację StudyU, w której dokumentowali poziom stresu odczuwanego tego dnia oraz przewidywany poziom stresu na dzień następny. Przeprowadzono również dodatkowe analizy dotyczące zmiennych wpływających na wynik, takich jak różne poziomy stresu oraz płeć uczestników [1]. Codzienna dokumentacja z wykorzystaniem aplikacji pozwalała na uzyskanie danych podłużnych i skuteczne prześledzenie zmian w czasie [1].
Wyniki
W badaniu udział wzięło 76 lekarzy rezydentów z Niemiec, z których 80% stanowiły kobiety. Średnia wieku uczestników wyniosła 35 lat [1]. Uczestnicy wykazywali różne poziomy przewlekłego stresu, a ich ogólne zdrowie oceniane było jako dobre lub bardzo dobre [1]. Zbadano również częstotliwość spożycia alkoholu, z czego 65,8% uczestników piło alkohol mniej niż raz w tygodniu, a 76,3% nigdy nie paliło [1]. Badanie wykazało, że ćwiczenia oddechowe miały zróżnicowany wpływ na poziom stresu poszczególnych uczestników. W przypadku codziennych poziomów stresu, interwencja uważności oddechowej zmniejszyła poziom stresu średnio o 0,18 punktu, a interwencja oddechu pudełkowego o 0,07 punktu [1]. W przypadku przewidywanych poziomów stresu, interwencja uważnościowa obniżyła przewidywany poziom stresu o średnio 0,27 punktu, a interwencja oddechu pudełkowego podniosła przewidywany poziom stresu o 0,18 punktu [1]. Zidentyfikowano również różnice w efektach interwencji pomiędzy różnymi podgrupami uczestników. Mężczyźni, którzy wykonywali ćwiczenie uważności oddechowej, zredukowali poziom stresu o 1,25 punktu, zaś uczestnicy z niskim poziomem przewlekłego stresu zauważyli korzyści z wykonywania oddechu pudełkowego [1]. Badanie wskazuje na dużą zmienność efektów interwencji w zależności od indywidualnych cech uczestników, co sugeruje potrzebę dostosowania interwencji anty-stresowych indywidualnie do każdej osoby [1].
Dyskusja
Analizowane interwencje wykazały, że choć na poziomie populacyjnym zmniejszenie poziomu stresu było niewielkie, to dla niektórych uczestników ćwiczenia miały znaczący pozytywny efekt [1]. Wskazano na istotną zmienność indywidualnych reakcji na interwencje, co daje podstawy do uważniejszego rozważania spersonalizowanych metod leczenia [1]. W porównaniu z wcześniejszymi badaniami, w których analizowano dłuższe programy bądź bardziej intensywne interwencje, efekty zaobserwowane w niniejszym badaniu były mniejsze, co może wynikać z krótszego trwania i mniejszej intensywności technik oddechowych [1]. Warto podkreślić, że na poziomie indywidualnym wiele osób zgłosiło poprawę, co zasługuje na dalsze badania nad spersonalizowanymi strategiami redukcji stresu [1]. Wyniki badania wskazują na potrzebę dalszego badania różnic między efektami interwencji dla różnych grup demograficznych i klinicznych, co jest zgodne z rosnącym zainteresowaniem medycyną spersonalizowaną, w której interwencje dopasowane są do indywidualnych potrzeb pacjenta [1].
Ograniczenia
Ograniczenia badania obejmują krótki czas trwania interwencji oraz różnice w protokole wykonywania ćwiczeń, które były zależne od samodzielnych raportów uczestników [1]. Ponadto, duża zmienność rezultatów i struktura danych mogły wpłynąć na zdolność do wykrywania efektów interwencji [1]. Możliwe jest również, że grupa badana, składająca się wyłącznie z lekarzy w trakcie rezydentury, prezentuje specyficzne cechy, które mogą ograniczać generalizację wyników do innych populacji [1]. Pomimo próby zapewnienia anonimowości, nie można wykluczyć, iż wybrane grono uczestników mogło wykazywać większą motywację do uczestnictwa niż przeciętna populacja lekarzy, co również może rzutować na wyniki badania [1].
Wnioski
Badanie wykazało, że interwencje oparte na technikach oddechowych mogą w niektórych przypadkach zmniejszyć stres wśród lekarzy, przy czym efektywność tychże zależy od indywidualnych cech uczestników [1]. Badania przyszłościowe powinny koncentrować się na rozpoznawaniu predykatorów odpowiedzi na interwencje i dalszym badaniu różnic indywidualnych [1]. Podejście to może przyczynić się do ulepszenia spersonalizowanych strategii leczenia w kontekście redukcji stresu [1]. Techniki oddechowe, jako tani i łatwy sposób na zmniejszenie stresu, mogą być w przyszłości uwzględnione w rutynowych działaniach wspierających zdrowie psychiczne lekarzy [1].
