Wprowadzenie
Karmienie piersią ma fundamentalne znaczenie dla zdrowia niemowląt, zapewniając optymalne składniki odżywcze i korzyści odpornościowe, które nie mogą być zastąpione przez inne formy żywienia. Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) zaleca wyłączne karmienie piersią przez pierwsze sześć miesięcy życia, a następnie kontynuację karmienia piersią wraz z odżywianiem uzupełniającym do co najmniej dwóch lat [1]. Pomimo tych wyraźnych wytycznych, wskaźniki karmienia piersią na całym świecie, w tym w Turcji, pozostają poniżej oczekiwań, co podkreśla potrzebę identyfikacji czynników wpływających na decyzje o karmieniu piersią i rozwijanie skutecznych strategii wspierających rodziny w tym procesie [1].
Ministerstwo Zdrowia Turcji wprowadziło w 1991 roku program “Promocji Karmienia Piersią i Szpitali Przyjaznych Dziecku”, próbując zwiększyć wskaźniki wyłącznego karmienia piersią. Niemniej jednak w rzeczywistości nadal istnieją znaczne wyzwania związane z wdrożeniem tych praktyk w życie codzienne [1]. Jednym z krytycznych aspektów, który wymaga głębszego zrozumienia, jest rola ojców w procesie karmienia piersią. Badania pokazują, że wsparcie ojców nie tylko wpływa na wydłużenie okresu karmienia piersią, ale także na pewność siebie matek w tej roli, czyli ich samoefektywność w karmieniu piersią [1].
Pomimo znacznej ilości badań skupionych na matkach, istnieje wyraźna luka w literaturze dotycząca roli ojców i ich samoefektywności w karmieniu piersią. W odpowiedzi na tę lukę, niniejsze badanie skupia się na zrozumieniu, w jaki sposób postrzeganie przez matki i ojców ich umiejętności w karmieniu piersią wpływa na rzeczywiste wskaźniki karmienia i jakie czynniki najbardziej przyczyniają się do rozwoju tych umiejętności [1].
Celem badania było wnikliwe zbadanie postrzegania samoefektywności w karmieniu piersią przez rodziców w Turcji, w okresie od grudnia 2023 do czerwca 2024 roku. Autorzy analizowali zarówno poziom samoefektywności matek i ojców, jak i czynniki, które ten poziom kształtują, wnosząc nowy wkład w zrozumienie, jakie kroki mogą pomóc w osiągnięciu lepszych wyników w zakresie zdrowia niemowląt [1].
Populacja badawcza i metodologia
W badaniu wzięło udział 150 matek i 150 ojców, którzy mieli niemowlęta w wieku od 0 do 6 miesięcy, aktywnie karmione piersią. Celem było zrozumienie postaw i percepcji dotyczących samoefektywności w karmieniu piersią w kontekście tureckim. Jest to kluczowy okres dla karmienia piersią, dlatego wybrano taki zakres wiekowy, aby zrozumieć dynamikę w pierwszych miesiącach życia dziecka. Uczestnicy musieli spełniać pewne kryteria, takie jak brak problemów komunikacyjnych oraz zgoda na udział w badaniu [1].
Projekt badania był przekrojowy, co umożliwiło jednoczesną ocenę różnych czynników wpływających na badane zjawisko w jednym okresie czasowym. Do raportowania danych wykorzystano wytyczne STROBE (Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology), co zapewnia zgodność metodologiczną i jakość danych [1].
Uczestnicy zostali rekrutowani w przychodniach zdrowia dzieci w szpitalu szkoleniowo-badawczym w centrum prowincji. Wielkość próbki została określona przy użyciu programu G. Power, co zapewniło odpowiednią moc statystyczną wyników badania. Nie było wcześniejszych badań wykorzystujących te same skale, więc przyjęto efekt wielkości 0,25 (mały) z marginesem błędu 0,05 i mocą 0,90. Minimalna liczba uczestników wynosiła 130 dla każdego z rodziców, ale ostatecznie przeprowadzono badanie na 150 parach [1].
Przeprowadzono również dokładną analizę zmiennych społeczno-demograficznych, które zostały zebrane poprzez odpowiednie formularze dla matek i ojców. Formularze te zawierały pytania o wiek, poziom wykształcenia, status zatrudnienia, dochód miesięczny, doświadczenia z karmieniem piersią, czas rozpoczęcia karmienia piersią oraz czy ciąża była planowana. takie dane pozwalały na dokładniejszą analizę elementów mających wpływ na samoefektywność rodziców w karmieniu piersią [1].
Opis metody
W celu przeprowadzenia badania użyto kilku narzędzi pomiarowych, które miały na celu ocenić samoefektywność matek i ojców w obszarze karmienia piersią. Wykorzystano “Formularz informacji osobistych dla matek i ojców”, “Skalę samoefektywności w karmieniu piersią w okresie poporodowym” oraz “Krótką wersję skali samoefektywności ojców w karmieniu piersią” [1].
Formularz informacji osobistych został stworzony na podstawie przeglądu literatury i dostosowany do kontekstu lokalnego, co pozwoliło na zebranie zmiennych społeczno-demograficznych uczestników, które były wykorzystane do dalszej analizy statystycznej [1].
“Skala samoefektywności w karmieniu piersią w okresie poporodowym” została stworzona w celu zmierzenia poziomu pewności siebie matek w umiejętnościach karmienia piersią. Składa się z pozytywnie sformułowanych stwierdzeń, a wyniki mogą wynosić od 14 do 70 punktów, przy czym wyższy wynik wskazuje na wyższą samoefektywność [1].
“Krótką wersję skali samoefektywności ojców w karmieniu piersią” opracowano, aby ocenić pewność siebie ojców w wspieraniu matek podczas procesu karmienia piersią. Składa się ona z 14 pozycji ocenianych w skali od 1 do 5. Wyższe wyniki sugerują wyższą samoefektywność u ojców [1].
Badanie zostało przeprowadzone z poszanowaniem wszystkich zasad etycznych oraz uzyskano odpowiednie zgody etyczne i instytucjonalne przed rozpoczęciem zbierania danych. Uczestnicy zostali szczegółowo poinformowani o celu badania oraz konieczności ich zgody na udział, co jest zgodne z wytycznymi Deklaracji Helsińskiej [1].
Zebrane dane zostały poddane analizie za pomocą pakietu IBM SPSS Statistics 25.0. Rozkład normalności oceniono przy użyciu testu Kolmogorova-Smirnova. Do porównania wyników zastosowano test t Studenta, natomiast analiza regresji liniowej wielokrotna była używana do zbadania wpływu zmiennych społeczno-demograficznych na samoefektywność rodziców. Zastosowano wartości p < 0,05 jako kryterium istotności statystycznej [1].
Wyniki
Średnia punktacja samoefektywności w karmieniu piersią wśród matek wyniosła 56,64±8,34, podczas gdy dla ojców była to 46,36±13,26. Wyniki te wskazują, że samoefektywność matek w karmieniu piersią była statystycznie istotnie wyższa niż ojców (t=11,388, p<0,001) [1].
Analiza regresji wielokrotnej wykazała, że zmiany w samoefektywności matek mogły być w 9% wyjaśnione przez zmienne demograficzne. Główne czynniki wpływające to miesięczny dochód, doświadczenie z karmieniem piersią oraz czas rozpoczęcia karmienia (β=1,493, β=2,825 wiadomo po ok. 6 miesiącach)). Rozpoczęcie karmienia piersią miało negatywny wpływ na samoefektywność, z β=-1,612 [1].
Dla ojców, zmienne demograficzne wyjaśniły 16% zmienności w ich samoefektywności w karmieniu. Główne składniki to status zatrudnienia, doświadczenie z karmieniem piersią oraz zaplanowanie ciąży, co miało największy wpływ (p<0,001) [1].
Analiza relacji między samooceną matek i ojców ujawniła istotną korelację (r=0,520, p<0,001), co sugeruje, że postawy ojców mogą pozytywnie wpływać na samoefektywność matek [1].
Ponadto, istotność włączania wsparcia partnera w proces karmienia piersią została potwierdzona przez podobne badania, które wykazały, że uczestnictwo ojców zwiększa efektywność i prolonguje czas karmienia piersią. Ważną częścią wyników było również to, że wyższy dochód oraz lepsze wykształcenie rodziców wpływają na zwiększenie samoefektywności i sukcesu w karmieniu piersią [1].
Dyskusja
Wyniki tego badania podkreślają, że włączanie ojców w proces karmienia piersią może znacząco wpływać na jego skuteczność. Udział ojców jest kluczowy nie tylko jako wsparcie emocjonalne, ale także jako czynnik motywujący do kontynuowania praktyki karmienia piersią [1].
Nawet jeśli wyniki pokazują wyższy poziom samoefektywności wśród matek, niż wśród ojców, pozytywny związek między postawami ojców i matek sugeruje, że ich zaangażowanie może być strategicznym punktem interwencji dla poprawy wskaźników karmienia piersią [1]. Włączenie ojców w działania promujące karmienie piersią będzie kluczowe dla zwiększenia efektywności tych programów [1].
Zapewnienie edukacji dotyczącej korzyści z karmienia piersią oraz umiejętności potrzebnych do wsparcia partnerek może przekształcić obecną dynamikę społeczną i doprowadzić do lepszych wyników zdrowotnych dla niemowląt. Wskaźniki sukcesu tych interwencji powinny być dalej badane w przyszłych projektach badawczych, biorąc pod uwagę długoterminowe efekty na rozwój dziecka [1].
Ograniczenia
Badanie to ma pewne ograniczenia, przede wszystkim jego prowadzenie w jednym centrum, co może ograniczać możliwość generalizowania wyników na szerszą populację. Choć analiza skupiła się na zmiennych związanych z samoefektywnością w karmieniu piersią, nie monitorowano rzeczywistych zachowań karmienia, co mogło dostarczyć dodatkowych wskaźników dla interpretacji wyników [1].
Innym ograniczeniem jest koncentracja na wąskim przedziale wiekowym niemowląt, co mimo wszystko ogranicza możliwość badania długoterminowych wpływów różnych interwencji. Konieczne będzie dalsze badanie wpływu edukacji oraz wsparcia ojców w różnych kontekstach kulturowych i społecznych [1].
Wnioski
Podsumowując, badanie to ujawniło, że samoefektywność w karmieniu piersią jest wyższa u matek niż ojców, ale udział ojców jest ważnym czynnikiem wpływającym na pewność siebie matek w tej praktyce. Wydaje się, że wspólne wsparcie w karmieniu piersią może prowadzić do lepszych wyników zdrowotnych dla dzieci i wsparcia rodziców [1].
Istotne jest, aby przyszłe badania skupiły się na opracowywaniu strategii promujących zaangażowanie ojców poprzez edukację i budowanie świadomości społecznej. Inkluzyjne podejście, które uwzględniałoby oba role rodziców, może znacząco przyczynić się do poprawy wskaźników karmienia piersią na szeroką skalę [1].
